Pimpelmees (Cyanistes caeruleus)

De pimpelmees is het kleine zusje van de koolmees en een veelvoorkomende gast in Nederlandse tuinen. Deze levendige tuinvogel is bijna altijd in beweging en hangt vaak ondersteboven aan dunne twijgjes of aan een voedersysteem. Je herkent de pimpelmees direct aan zijn blauwe kapje, witte gezicht en de zwarte streep bij de ogen.

Foto: © birdphoto.nl

Zo herken je de pimpelmees

De pimpelmees heeft een opvallend blauw kapje, een wit gezicht met een smalle zwarte streep door het oog, een zwartblauwe kinvlek en een gele borst. Ook de vleugels en de staart hebben een blauwe zweem. Mannetjes zijn meestal feller gekleurd dan vrouwtjes en jonge vogels: een juveniele pimpelmees is aan de kop groener en aan de wangen geler getekend.

Met een lengte van 10,5 tot 12 cm is de pimpelmees kleiner dan de koolmees. Daardoor past hij ook in nestkasten met een kleine invliegopening, iets waar we verderop op deze pagina op terugkomen.

Steckbrief pimpelmees

Taxonomie

Kenmerken

Nestkast en broeden

De pimpelmees is een halfholenbroeder. In de natuur broedt hij in boomholtes, maar hij maakt net zo graag gebruik van een nestkast. Het broedseizoen loopt van eind maart tot juli. De pimpelmees heeft meestal een legsel, soms twee, met gemiddeld zo'n 10 eieren. De broedduur is 13 tot 15 dagen. De jongen blijven daarna nog 15 tot 23 dagen in het nest en worden na het uitvliegen nog 2 tot 3 weken gevoerd.

Welke nestkast voor de pimpelmees?

Kies een nestkast met een invliegopening van 28 mm. Die maat is precies groot genoeg voor de pimpelmees, maar houdt grotere vogels zoals de koolmees (32 mm) buiten de deur. Een mezenkast met een binnenwerk van ongeveer 12 x 12 x 28 cm voldoet uitstekend. Zo voorkom je dat de pimpelmees zijn nestplek verliest aan een grotere concurrent.

Wat eet een pimpelmees?

In de natuur eet de pimpelmees vooral kleine insecten en hun larven, zoals rupsen, aangevuld met spinnen en andere geleedpotigen. Blad- en schildluizen haalt hij behendig van de bladeren, waarbij hij regelmatig ondersteboven aan een twijgje hangt. Hij foerageert vaak hoog in de boom, tot in de dunste takjes.

Pimpelmees voert een jong.

In de winter schakelt de pimpelmees over op zaden, onder meer van berk, lariks, haagbeuk en Spaanse aak, en op pinda's. Ook zoekt hij dan in rietstengels naar verscholen insecten. Tijdens de broedtijd voert de pimpelmees zijn jongen vooral met rupsen en andere insecten.

Zelf bijvoeren

In herfst en winter is bijvoeren welkom. Pimpelmezen zijn dankbare bezoekers van vetbollen (mezenbollen), pindasilo's en zonnebloempitten, en laten daarbij hun acrobatische behendigheid zien. Hang het voer op een plek waar ze veilig kunnen eten, uit de buurt van katten.

De pimpelmees in Nederland

De pimpelmees is een standvogel en komt vrijwel overal in Nederland voor waar bomen staan. Hij bereikt de hoogste dichtheden in bosrijke gebieden met oude loofbomen, maar broedt ook volop in dorpen, steden, parken en tuinen, waar hij graag gebruikmaakt van bijvoedering. De landelijke aantallen nemen geleidelijk toe, mede doordat bossen ouder worden en er meer nestgelegenheid ontstaat.

Foto: © birdphoto.nl

Aantallen in Nederland

Bron: SOVON Vogelonderzoek Nederland.

Buiten de broedtijd

In de nazomer vormen lokale broedvogels soms groepen die tot in de winter bij elkaar blijven. Sommige pimpelmezen zwerven uit naar Belgie en Frankrijk. Tussen half september en half november arriveren overwinteraars en doortrekkers uit Scandinavie en de landen rond de Oostzee. De voorjaarstrek, tussen februari en april, is beperkt.

In de broedtijd

Pimpelmezen ontbreken vrijwel nergens waar bomen staan. Ze zijn het talrijkst in oud loofbos op de hogere gronden, maar het ophangen van nestkasten verhoogt de dichtheid ook in andere gebieden. Nieuw leefgebied wordt snel in gebruik genomen: zo was Zuidelijk Flevoland, drooggelegd rond 1970, nog geen kwart eeuw later volledig bezet.

Verspreidingskaart

Onderstaande kaart toont de relatieve dichtheid per vierkante kilometer, gebaseerd op de Vogelatlas van Nederland (SOVON, 2018).

Natuurlijke vijanden

De belangrijkste vijand van volwassen pimpelmezen is de sperwer. Ook de torenvalk en katten vormen een bedreiging. Jonge pimpelmezen in het nest hebben te maken met de wezel en de grote bonte specht (Dendrocopos major). De pimpelmees is overigens altijd alert en slaat vaak als eerste alarm zodra er een kat of roofvogel in de buurt is.

Nestkasten en voer voor de pimpelmees

Speciaal geschikt voor de pimpelmees: nestkasten met een 28 mm invliegopening en voer waar mezen dol op zijn.

Bron en verantwoording

De gegevens op deze pagina zijn gebaseerd op gegevens van SOVON Vogelonderzoek Nederland (Vogelatlas van Nederland, 2018) en op de kennis die Vogelhuisje.com sinds 2003 opbouwt over tuinvogels. Meer verspreidingsinformatie vind je bij SOVON.

« Terug naar de vogelgids